Rattentaal

Tamme ratten gebruiken een eigen taal om met elkaar en ons te kunnen communiceren. Ratten, wild of tam, zijn echte groepsdieren. Ze leven van nature in familiegroepen, die hun woongebied verdedigen tegen vreemdelingen. Ze voorzien hun territorium van geuren door het uitzetten van urinesporen of door met de zijkant van hun lichaam, waar geurklieren zitten, ergens tegenaan te wrijven. Geur is erg belangrijk in een rattenleven. Familieleden herkennen elkaar aan hun geur en versterken de onderlinge band door elkaars vacht te verzorgen.

Een rat die goed aan mensen is gewend en zijn eigenaar helemaal vertrouwt, zal ons min of meer als zijn soortgenoten beschouwen. Sommige ratten vinden het heerlijk om door de vingers van hun 'mederat' op hun wang, achter hun oor of op hun buik geaaid, gemasseerd of gekieteld te worden. Er zijn zelfs ratten die vol overgave op hun rug gaan liggen om zich te onderwerpen aan en te genieten van al dat gekroel. Als je het echt helemaal gemaakt hebt, is de kans groot dat je rat je al knibbelend en likkend een verzorgende wasbeurt geeft!

Lichaamstaal
Ratten communiceren niet alleen met elkaar door middel van geur, maar ook via lichaamstaal. Bij het vaststellen van de rangorde zal een dominante rat een onderdanige rat omgooien en tegen de grond gedrukt houden. De ondergeschikte rat blijft daarbij stil op zijn rug of zij liggen en laat zich besnuffelen. Als mens kun je dit gedrag nabootsen en je superioriteit als 'opperrat' tonen door de rat op zijn rug draaien, waarbij je hem met je duimen op zijn borst even in deze onderworpen positie houdt. Deze techniek komt soms goed van pas om jonge uitdagende puberratten hun plaats te wijzen.

Lichaam, kop, oren, staart en vacht spelen allemaal een rol in de rattentaal. Een rat die onzeker of bang is, zal zijn oren naar voren en naar achteren bewegen. Een nieuwsgierige rat die informatie over zijn omgeving verzamelt zit rechtop, houdt zijn kop en oren naar voren gericht en snuffelt in de lucht. Een rat met een langgerekt lichaam en een opgeheven pootje is wat voorzichtiger in het verkennen van zijn omgeving. Korte wasbewegingen en het slaan met de staart kunnen wijzen op onrust. Het krommen van de rug en opzetten van de vacht zijn tekenen van boosheid en agressie. Als het tot een confrontatie komt kunnen ratten als boksers rechtop staan, de neuzen tegen elkaar. Als zo'n conflict escaleert, kunnen ze elkaar letterlijk in de haren vliegen.

Geluid
Naast geur en lichaamstaal gebruiken ratten ook geluid. Ze beschikken daartoe over een uitgebreid vocabulaire. Ratten kunnen hele hoge ultrasone geluiden maken die niet altijd voor mensenoren waarneembaar zijn. Ze kunnen ook beter horen en ook hogere tonen opvangen dan mensen en herkennen de stem van hun eigenaar.

Onderdanige ratten slaken vaak korte, kleine piepjes. Ook tijdens wasbeurten en stoeipartijen zijn er vaak piepjes van opwinding of verrassing te horen. Wist je dat het wetenschappers op basis van hun onderzoeken vermoeden dat de kreetjes van stoeiende ratten wel eens vergelijkbaar zouden kunnen zijn met het lachen van mensen? Een korte schrille piep wijst op irritatie, een lange aanhoudende piep op angst. Een lange schreeuw is een uiting van pijn en vechtende ratten kunnen krijsen, blazen en klappertanden.

Knarsetanden
Ratten kunnen een heel typerend geluid met hun tanden maken. Dat tandenknarsen is typisch rattengedrag, dat vaak vergeleken wordt met het spinnen van een kat. Ratten doen het vaak als ze ontspannen zijn. De rat blijft dan tijdens het tandenknarsen stil zitten, waarbij zijn ogen vaak halfgesloten zijn of door de kaakbewegingen iets uitpuilen, het zogeheten ploppen. Een rat die lekker door zijn baas geaaid wordt kan zijn genoegen uiten door met zijn tanden te knarsen. Maar let op, een knarsetandende rat is niet per definitie een tevreden rat! Tandenknarsen kan in sommige gevallen namelijk ook een uiting van stress of onzekerheid zijn.

Kijken en tasten
Ratten hebben meer aan hun oren en neus dan aan hun ogen. Ze zijn bijziend en zien niet zo scherp als mensen, hoewel ze wel beter in het donker kunnen zien. Het lijkt er op dat ratten met rode ogen lichtgevoeliger zijn en minder goed diepte kunnen zien dan ratten met zwarte ogen. Dat verklaart waarom dieren met rode ogen met hun kop heen en weer wiegen. Dat gedrag heet zekeren. Zij doen dat om een beter beeld van hun omgeving te krijgen. Ook de tastzin is voor een rat heel belangrijk. Zijn snorharen zijn heel gevoelig en helpen hem om zich in een omgeving goed te kunnen oriënteren.

Ratten observeren
Het Noorder Dierenpark in Emmen heeft een 'rattenriool', een nagebouwd oud stadsriool waarin vele tientallen ratten samenleven. Je kunt de dieren hier prachtig observeren en zien hoe ze met elkaar omgaan. Meer informatie over het dierenpark: www.noorderdierenpark.nl

© DierZ/Judith Lissenberg