Cavia en vitamine C

Een tamme cavia heeft een korter spijsverteringskanaal dan een wilde. Het is overigens kenmerkend voor een planteneter dat het spijsverteringsstelsel toch nog vrij lang is. In het spijsverteringsstelsel vindt de stofwisseling plaats. Dit is een voortdurend proces van afbraak en opbouw. De spijsvertering en ademhaling zijn zeer belangrijk om uit de koolhydraten, vetten, eiwitten en water de nodige voedings- en bouwstoffen te halen. 

Er zal steeds een goede balans tussen de aangevoerde voedingsmiddelen en de stofwisseling moeten zijn. Vitaminen en mineralen zijn in proces belangrijk. Het tempo van de stofwisseling wordt bepaald door de schildklier en is mede afhankelijk van de temperatuur, huisvesting,  beschikbaar soort voedsel. Tijdens de zwangerschap en de zoogperiode van de jongen is de stofwisseling sneller dan normaal.

Tanden en kiezen
De  spijsvertering begint eigenlijk al in de bek. Met de tanden en kiezen wordt het voedsel kleiner gemaakt en met speeksel vermengd. Daarna gaat het via de slokdarm naar de maag, waar het onder invloed van de zure maagsappen verder wordt verwerkt. Na enige tijd gaat de  spijsbrij naar de twaalfvingerige darm, om daarna in de dunne darm terecht te komen waar een uitwisseling van voedingsstoffen naar de bloedbaan plaatsvindt. Een deel van de spijsbrij gaat vervolgens naar de blinde darm waar het tussen de zes en twaalf uur verblijft en een verdere omzetting van ruwe celstof tot verteerbare voedingsstoffen zal plaatsvinden. Uiteindelijk verlaat de mest, via de dikke- en endeldarm als  langwerpige keuteltjes, het lichaam. Daarnaast vindt er uitscheiding van de urine via de nieren en blaas plaats.

Waarom vitamine C?
Voor cavia's is ascorbinezuur, beter bekend als vitamine C, onmisbaar! Om gezond te kunnen blijven moet hiervan voldoende van in het voer aanwezig zijn en opgenomen worden. Gebrek eraan leidt altijd tot  problemen. Mensen, apen en cavia's kunnen namelijk vitamine C niet zelf in hun lichaam aanmaken. Ze zijn sterk afhankelijk van de minimale hoeveelheid die ervan in de voeding moet zitten. Een bekend verhaal is dat zeelieden in vroeger tijdens hun lange zeereizen de gebreksziekte scheurbuik kregen als gevolg van een gebrek aan vitamine C. Een tekort aan vers voedsel, met daarin deze belangrijke vitamine, was daarvan de oorzaak.

Beginnende cavialiefhebbers/fokkers kampen nogal eens met dit probleem, dat dan veroorzaakt wordt door een onjuiste of eenzijdige voeding. Alléén gemengd konijnenvoer op het menu is nu eenmaal onvoldoende voor een cavia. Zelfs met een merkloos 'caviavoer'  loop je al risico en de cavia eet alléén dat wat hij of zij lekker vindt. Een caviarantsoen moet zeer afwisselend zijn en daarom moet een cavia eerst het voerbakje goed leeg eten, voordat er nieuw voer wordt gegeven.

Wat zijn vitaminen?
Vitaminen zijn organische, werkzame stoffen, die in kleine hoeveelheden aanwezig moeten zijn in de voeding. Voor de instandhouding van het dier en een goede stofwisseling zijn vitaminen onmisbaar. Bij gebrek eraan of het ontbreken treden er verschijnselen op die we gebreks- of met een deftig woord deficiëntieziekten noemen. De term a-vitaminose wordt hiervoor ook wel gebruikt. Bij hypo-vitaminose is er sprake van een  teveel aan bepaalde vitaminen. Ook dat kan soms niet goed zijn. Zeker waar het de in vet oplosbare vitamine A, D, E en K betreft. Een overschot aan deze vitamine wordt namelijk in het lichaamsvet  opgeslagen. Als deze 'voedselreserve' in noodgevallen wordt aangesproken kunnen er (te) grote hoeveelheden vitaminen in het bloed terechtkomen, waar het de juiste stofwisselingsbalans kan verstoren.

Vitamine C - maar ook het B-complex - is in water oplosbare stof en wordt via het bloed door het lichaam vervoerd. Een overschot hieraan wordt via de nieren uitgescheiden. In tegenstelling tot de in vet oplosbare vitaminen kan vitamine C (en B) niet langdurig en in ruime hoeveelheden in het lichaam worden opgeslagen. Daarom kan er al snel een gebrek optreden, zeker als de voeding er weinig van bevat.  

Verschijnselen bij gebrek
Nadat ongeveer twee tot vier weken vitamine C uit de voeding wordt weggelaten, kunnen de eerste verschijnselen van gebrek worden waargenomen. Bij een structureel te laag vitamine C gehalte in de voeding, zullen deze verschijnselen wat geleidelijker verlopen.

Het is bekend dat plotselinge veranderingen, een verhuizing of stress een slechte invloed hebben op de benutting van vitamine C. Bij gebrek aan deze vitamine zullen de dieren vermageren, snel hun tot dan toe goede conditie verliezen en moeilijk gaan lopen. Ook liggen ze wat meer op hun zijkant om het achterlijf en -poten te ontlasten. Het haar gaat rechter op de huid staan en de ogen verliezen hun glans. Als gevolg van zwellingen in de gewrichten kan het achterstel zodanig worden aangetast dat het verstijft en de dieren een 'huppelende' gang vertonen. De voortplanting verloopt niet normaal en zwangerschappen kunnen uitblijven.

Jonge dieren groeien slecht en kunnen problemen met de huid en pels krijgen. Er ontstaan spoedig inwendige bloedinkjes, onder andere aan de slijmvliezen, waardoor bloedarmoede kan optreden. Typische verschijnselen zijn verder ontstoken tandvlees en het los gaan zitten van de tanden en kiezen. Tenslotte wordt dit gevolgd door de dood. Plotselinge sterfte onder hoogdrachtige zeugjes of de geboorte van dode en zwakke jongen kan optreden. Verder komen er nog wel eens  darmontstekingen, diarree en ademhalingsproblemen voor, maar deze zijn moeilijker vast te stellen dan alléén als een gevolg van vitamine C-gebrek.

Gebrek en oorzaken
Uit onderzoek is bekend dat cavia's die elke dag een beetje vitaminen krijgen gezonder blijven dan cavia's die dat eens per week krijgen. Er zijn verschillende oorzaken aan te wijzen die ertoe leiden dat ze gebreksziekten krijgen. Tekorten kunnen allereerst worden veroorzaakt door fouten in de voeding. Te eenzijdig voer, zoals bijvoorbeeld alléén gemengd konijnen- of  knaagdierenvoer dat verstrekt wordt, onvoldoende of onjuist groenvoer, te oud of verkeerd warm en vochtig bewaard en daardoor te weinig vitaminerijke caviakorrels zijn daarvan bekende voorbeelden. Andere oorzaken zijn een verminderde eetlust door of tijdens ziekte of problemen met het gebit, waardoor te weinig afwisselend gegeten wordt. Bij gebitsproblemen kan er sprake zijn van erfelijke afwijkingen. Deze dieren worden uitgesloten van de fokkerij, omdat het lijden dat daardoor kan worden veroorzaakt te ernstig is! Daarnaast kunnen verschillende factoren, gelegen bij de cavia zelf, een verhoogde  vitamine C gift noodzakelijk maken. Zo kunnen tekorten optreden als gevolg van het seizoen, leeftijd, geslacht, drachtigheid en stressfactoren. Onder het laatste verstaan we bijvoorbeeld de gevolgen van

- overbevolking in een koloniehok
- (te) verschillende dagelijkse verzorging
- onrust als gevolg van een zeer wisselende omgang met de dieren
- wisselende huisvestingomstandigheden en temperatuur
- veelvuldig exposeren op caviatentoonstellingen
- het afspenen van jonge cavia's      

Als bekend is wat de behoefte is, kan ook berekend worden hoeveel vitaminen met het voedsel moeten worden opgenomen om tot een verantwoord rantsoen te komen. Dat kan o.a. met hulp van de voersamenstellinglabels van de voeders. Naast het gehalte droge stof (ds), ruw vet (rv) ruw eiwit (re) ruwe celstof (rc) en an-organische stof (as) worden ook de vitaminegehaltes vermeld. Gewone knaagdierenvoer bevat vrijwel altijd te weinig vitamine C voor cavia's, maar in de meer speciale voeders wordt dit extra toegevoegd.

De extra toevoeging aan vitaminen komt ook veel voor bij voer speciaal bestemd voor chinchilla's en voor jonge konijnen. Nog een belangrijke tip: je kunt beter regelmatig vers voer in kleinere hoeveelheden kopen dan een flinke voorraad te bewaren omdat na ongeveer drie maanden de vitaminewaarden sterk teruglopen. Om dezelfde reden bewaar je het voer koel en droog.

Groenvoer
Naast 'droogvoer' kan 'groenvoer' een goede vitaminebron zijn. Over het algemeen scoren echte wintergroenten daarmee hoog, en speciaal koolsoorten. Om je een indruk te geven van de gehalten van enige groente- en fruitsoorten volgt hier een tabel:

Groenten/Fruit          mg. Vitamine C per 100 gram product

Aardbei                                             60
Andijvie                                             10
Appel                                                 12
Bloemkool                                     70/80
Boerenkool                                100/125
Broccoli                                             113
Groene kool                                      80
Groene komkommer                          10
Molsla of paardestekken                    35
Paprika                                      100/150
Peer                                                  4
Peterselie                                         172
Rozenbottels                                    500
Sinaasappel                                       50
Spinazie                                         25/50
Spruitjes                                          150
Tomaten                                             25
Witlof                                                 114
Wortel                                                   5

Let eens op het vrij lage vitamine C gehalte van andijvie, komkommer, appel, peer en wortelen. Wat niet wegneemt dat deze uitstekende voedingsmiddelen voor cavia's zijn. Een ander goed en veel gebruikt product voor cavia's is gewoon gras, dat ook vitamine C bevat. De hoeveelheid ervan is niet altijd hetzelfde en kan per dag en seizoen enorm verschillen.

Alternatieven
Andere mogelijkheden om de behoefte aan vitamine C vullen zijn:
* Vitamine C bruistabletten naar behoefte
* Vitaminedruppels van Beaphar bevatten verschillende vitaminen en spoorelementen. Het bevat 55 milligram vitamine C per ml. (1 druppel is  0.05 ml.) Dosering 4 - 6 druppels per dag. Let wel als extra toevoeging op de dagelijkse voeding.
* Vitaminetabletje, 50 mg per tablet, welke opgelost wordt in water.
* Rozenbottelstroop 60 mg. vitamine C per 100 ml. limonade bij een verdunning van 1 : 4.

Het toedienen via drinkwater vraagt echter enige ervaring, temeer omdat niet altijd precies is na te gaan hoeveel een individuele cavia opneemt. Een goede tip is misschien om de cavia’s voorafgaand aan het geven van vitamine in drinkwater enkele tot maximaal 8 uur geen drinkwater te geven. Ze zullen daarna in ieder geval een flinke hoeveelheid drinken. Laat drinkwater met daarin vitamine niet te lang staan, omdat de goede werking van deze vitamine in water al na korte tijd minder wordt.

Er kan dus geconcludeerd dat:
- cavia's zelf geen Vitamine C kunnen aanmaken in hun lichaam
- behoefte eraan vrij groot is, maar ook wisselt naar gelang de omstandigheden
- deze behoefte gedekt moet worden door een juist samengestelde voeding
- een zeer afwisselend menu van het grootste belang is.

© Hans L. Schippers