De familie kaketoe

Iedereen kent wel de witte kaketoe met zijn gele kuif, maar er zijn nog veel meer soorten. We stellen een hele serie familieleden aan je voor om je meer inzicht te geven in de natuurlijke leefwijze van deze imposante vogels.

Blauwoog kaketoe
Een vrijwel witte vogel met opvallende ogen die in paren of kleine groepjes, maar ook wel alleen leeft. Het is een stevige vogel waarvan het geluid nog het meeste lijkt op die van zeemeeuwen langs het strand. Zelf leven ze in bossen of open bosplekken tot op een hoogte van 900 tot 1000 meter in de bergen. 's Morgens vertrekken ze duidelijk hoorbaar van hun slaapplaats naar de voedselgronden op zoek naar zaden, vruchten en noten. De herkomst ligt in de omgeving van Indonesie. In de namiddag komen ze bij elkaar en bespreken alle gebeurtenissen met elkaar waarna ze weer vertrekken naar hun slaapplaats. Lengte 50 centimeter, gewicht 510-700 gram. De jongen verlaten na twaalf tot dertien weken het nest. Als kweekvogel op dit moment niet erg succesvol, terwijl de vogel toch bekendstaat als vriendelijk en rustig.

Goffins kaketoe
Van oorsprong een bosvogel die zich ook op landbouwgronden goed weet te vermaken. Ze richten veel schade aan maar door ontbossing wordt het leefgebied steeds kleiner. Het zijn slopers van het zuiverste water en als huisvogel moet dan ook een zeer stevige roestvrijstalen behuizing geconstrueerd worden. De kuif is in verhouding met andere vogels vrij klein maar wordt door de man actief gebruikt om de pop te imponeren. Ze leven in groepen tot wel driehonderd vogels en ook 's nachts zijn ze dan praatgraag. Het lijkt op een wat luidere versie van de valkparkiet. Door de ontbossing staan de vogels inmiddels op de CITES lijst van bedreigde soorten. Ze eten naast granen en mais ook graszaden en kleine noten in combinatie met takjes, schors en bloesems. Het oorspronkelijk gebied is te vinden op de Molukken en Indonesie en later ook geïmporteerd op Singapore. Het wijfje of de pop heeft een opvallend lichtere iris dan het mannetje. Lengte 31-32 centimeter, gewicht 320-340 gram. De eieren worden door beide vogels bebroed en na elf weken verlaten de jongen het nest. Ook als jonge vogel zijn ze reeds zeer vernielzuchtig en met de huisvesting moet daarmee nadrukkelijk rekening worden gehouden.

Helm kaketoe
Ze leven vooral in familiegroepjes op een hoogte boven de vijfhonderd meter van de Snowy Mountains van zuidelijk Australie. Door hun nomadische instelling hebben ze veel ruimte nodig. Daarnaast zijn ze speels en leven hoog in de bomen. Op de grond komen ze alleen om te drinken. Ze eten noten, insecten, larven en fruit. De nestruimte is hoog in de boom met diepe holtes die ze zelf groot genoeg knagen. De splinters dienen dan ook als nestmateriaal. De mannen hebben een rode kop die in intensiteit wel kan variëren. De poppen zijn herkenbaar aan de blauwe kop en op het onderlichaam zijn oranje en gele kleuren te ontdekken. Het is een van de soorten waarvan aan de kleur het geslacht kan worden herkend. Lengte 33-35 centimeter, gewicht 274-282 gram. De jongen verlaten na circa negen weken het nest en het geslacht is al na dertig dagen te herkennen door de kleur. Na ruim twee jaar zijn de vogels pas echt volwassen en volledig op kleur.

Grote geelkuif kaketoe
Deze van oorsprong uit Australië en Nieuw Guinea afkomstige vogels leven tot op 2500 meter hoogte in de bergen. Zij zijn vooral bekend om hun zeer luidruchtige levenswijze. Ze zoeken in bomen en op de grond hun eten zoals wortels, zaden, bessen, noten , insecten, kevers en bloesems bij elkaar. De voedselgronden worden goed leegevreten en ze gaan, alweer luidruchtig, de volgende keer op zoek naar een andere plek. Hun nest is hoog van drie tot wel ruim dertig meter van de grond. Ze zijn herkenbaar aan een blauwe oogring. Lengte 40-51 centimeter, gewicht 880 gram. De iris verkleurt bij jonge vogels van bruin tot donkerbruin voor de wijfjes en zwart bij de mannen.

Kleine geelkuif kaketoe
Een zeer opvallende vogel. Zowel het uiterlijk met de gele veren op het hoofd maar in het leefgebied op circa 800 meter hoogte zijn ze ook in het dal duidelijk te horen. Ze leven in kleine groepjes of koppeltjes. Ook de edelpapegaai is in hun gezelschap te vinden. Door het verdwijnen van de habitat zijn ze als soort ernstig in gevaar en wijken ze uit naar landbouwgronden en kokosplantages. De oorsprong ligt in Indonesie. Als het regent genieten ze daar volledig van en spreiden ze hun vleugels terwijl ze enthousiast kwetteren. Hun voedsel bestaat uit zaden, vruchten en noten. De vogel is populair bij kwekers. De pop heeft roodbruine iris en het mannetje een zwarte. Lengte 33 centimeter, gewicht 350 gram. Jonge vogels verlaten het nest na vijftien weken en hebben dan nog een roze-witte snavel en een grijsachtige iris. Het mannetje kan erg agressief zijn tegen het wijfje tijdens de broedperiode.

Geeloograaf kaketoe
Luidruchtig in groepen levend zijn het uitstekende vliegers en maken regelmatig uitstapjes naar de eilanden voor de kust van Australië. Ze zijn schuw voor mensen. Hun kleur is staalblauw tot grijs. Naast noten en de bast van takjes eten ze ook houtwormen en andere larven. Het nest wordt tien tot twintig meter boven de grond gebouwd in holtes van oude of dode eucalyptusbomen. De bovensnavel van het vrouwtje is lichter van kleur dan bij de man en ook zijn haar oorvlekken groter. Lengte 65 centimeter, gewicht 750-900 gram. Meestal worden twee eieren gelegd, maar alleen aan het eerste ei dat uitkomt wordt aandacht besteed. Het enige overgebleven jong verlaat het nest na circa negentig dagen.

Inca kaketoe
Deze vogel komt voor in de vrij droge binnenlanden van Australië en leeft in paren of relatief kleine groepen van veertig tot vijftig vogels. Ze wonen en leven het liefst in eucalyptusbossen en in de buurt van een waterpartij. Hun geluid is schor en draagt tot ver in de omtrek. Het nest bevindt zich twee tot twintig meter boven de grond. Op de grond zoeken ze naar zaden en aan de stam van de boom zijn vaak schilfers waarneembaar van het knagen aan de bast van bomen. Het wijfje heeft een bredere gele kuifband en een rode iris. De man heeft een bruine iris en de kuif is veel roder. Lengte 33-40 centimeter, gewicht 395-405 gram. De jongen zijn wat doffer van kleur en verlaten het nest na circa twee maanden waarne ze, voornamelijk door het mannetje, nog zo'n negen weken worden gefoerageerd.

Molukken kaketoe
Enigszins schuw maar zeker in de ochtenduren behoorlijk luidruchtig. Ook als huisvogel zijn ze vaak zeer eenkennig en gedragen zich als kleine kinderen bij een niet juiste begeleiding. Ze eten het zachte vruchtvlees van onrijpe kokosnoten, bessen, vruchten, zaden, noten en insecten inclusief de larven. Mannetjes zijn herkenbaar aan de zwarte iris en de vrouwtjes hebben een donkerbruine. De man heeft een iets grotere kop en snavel dan het vrouwtje. De soort is gevoelig voor besmettelijke ziektes als veer- en snavelrot. Lengte 45-50 centimeter, gewicht 845-853 gram. Na vijftien weken verlaten de jongen het nest en hebben dan nog donkergrijze ogen. Pas na vier tot vijf jaar zijn ze volledig op kleur.

Naaktoog kaketoe
Verblijven het hele jaar door op dezelfde plaats en zijn op afstand herkenbaar aan hun herhaalde typische roep. Ook tijdens de vlucht is deze roep duidelijk te horen. Ze zijn speels en rollen op de rug of hangen op de kop met gespreide vleugels aan takken. De roze kaketoe is ook regelmatig in hun gezelschap te vinden. Ze nestelen in bomen maar ook op de grond en het nest wordt meerdere jaren gebruikt. Er wordt wel elke keer eerst grote schoonmaak gehouden. De oorsprong ligt in Australië en een iets lichtere soort in Indonesië. De lichtblauwe oogring is naakt en heeft dus geen veren. Lengte 35-42 centimeter, gewicht 350-560 gram. De jongen blijven tot acht weken in het nest waarna ze verder uitvliegen.

Oostelijke langsnavel kaketoe
De vogels trekken in Zuid-Australië langs de rivieren en de kust. Overal waar voedsel is blijven ze een tijdje. Gropen tot wel 2000 vogels zijn waargenomen en deze zijn duidelijk hoorbaar, zeker bij gevaar. Tijdens het foerageren op de grond houdt altijd een aantal vogels de wacht. De vogel is niet geschikt als huisgenoot. Lengte 39-45 centimeter, gewicht 560-610 gram. De jonge vogels verlaten na circa negen weken het nest en hebben nog wat minder roodoranje kleur in het witte verenpak.

Westelijke langsnavel kaketoe
In het gebied van de tarwegrens in noordelijk Australië zijn ze migrerend en houden zich ook op in de nabijheid van water. Ze graven op de grond naar noten en zaden en met hun grote snavel gaan ze bijna tien centimeter de grond in. Ze verzamelen zich na het paarseizoen in grote groepen en ook de roze kaketoe verkeert in hun gezelschap. Ze vallen vooral op door hun rode aangezicht met blauwe oogranden en een rode rand aan het begin van de borst. Volgens de echte liefhebber zijn de vogels intelligent en prettig in de omgang. Lengte 34-41 centimeter, gewicht 585-605 gram. De jongen zijn pas na drie tot vijf jaar volwassen.

Oranjekuif kaketoe
Een beschermde vogel die leeft nabij en landbouw- en watergronden en in paren of kleine groepjes. De voorkeur gaat uit naar enigszins verwilderde stukjes bos of  nieuwe groei na ontbossing. De oorsprong is te vinden op Sumba en in de omgeving van Tabandung. De man kan zich tijdens de broedperiode zeer agressief gedragen tegen de pop en dat tot bloedens toe. De oorzaak wordt gezocht in de biologische kloek. Het wijfje is wel al broeds maar de man is er nog niet aan toe. Hun voedsel bestaat uit zaden, vruchten en noten. Lengte 34-35 centimeter, gewicht 425 gram. De jongen verlaten na circa vijftien weken het nest.

Palm kaketoe
Een opvallende staalblauwe en indrukwekkende verschijning die in paren of alleen leven in bossen en savannen. Na het opkomen van de zon zitten ze hoog in de bomen en laten een rijke variatie aan rauwe roepen horen. Ze voeden zich met noten en harde zaden, bloemknoppen en allerlei vruchten en bessen. Bij opwinding verkleurt het naakte gedeelte van de huid naar een dieprood. Opvallend is de rood met zwarte stip op de tong die zichtbaar blijft omdat de snavel niet geheel sluit. Lengte 55-70 centimeter,gewicht 900-1000 gram. Het jong verlaat na circa honderd dagen het nest en wordt dan nog zes weken door beide ouders gevoerd. De soort is gevoelig voor een schimmelinfecties.

Filippijnse kaketoe
Deze vogel staat als nogal luidruchtig bekend en leven in de mangrovebossen en in heuvelgebieden. Tijdens de vlucht in groepjes van vier tot twaalf vogels houden ze contact met elkaar. Ze hebben een opvallende kleurenpracht ook in de start. Ze eten noten, zaden, vruchten, bessen en granen en komen daarom ook voor nabij landbouwgebieden. De vogel staat op de CITES lijst van bedreigde soorten. Lengte 31 centimeter, gewicht 295-300 gram. De jongen verlaten na tien weken het nest en hebben dan nog een grijsachtige iris. De volwassen man heeft een zwarte iris terwijl die van het vrouwtje roodbruin is. Een zeer gespecialiseerde dierentuin op de Filippijnen houdt zich bezig met het zorgvuldig kweken van deze vogels.

Roodstaartraaf kaketoe
Ook een staalblauwe dan wel grijze kaketoe met aan de binnenzijde van hun staart de helderrode lengtebanden bij de man. Het vrouwtje is was bruiner van kleur en een gele kop. De staartbanden zijn wat gelig of oranje. Het is een typische zwerfvogel die gaat naar plaatsen waar voedsel is en trekt veel door het Australische land.  Hun roep is, ook 's nachts, duidelijk te horen. Tijdens het broedseizoen pronkt de man met zijn veren en vooral die van wangen en kop worden zover gespreid dat de snavel nog nauwelijks zichtbaar is. Ze eten vooral noten, zaden en fruit. Lengte 50-68 centimeter, gewicht 735-741 gram. De jongen verlaten het nest na twaalf of dertien weken. Als kweekvogel zijn de wijfjes erg productief.

Roze kaketoe
Deze uit Australië afkomstige vogels zijn een lust voor het oog als ze in groepen vliegen. De opvallende kleur is dan goed zichtbaar. Helaas worden ze door de boeren gezien als schadelijk voor de landbouwgronden en zijn met duizenden afgeschoten of vergiftigd. Ze nestelen ineen diepe holte van de eucalyptus die ze ook als voer eten. Hun voedsel bestaat uit zaden, vruchten en noten. Dunne twijgen van wilgachtigen staan ook met graagte op de menukaart. De jongen worden door beide ouders om de drie uur gevoerd. Lengte 31-38 centimeter, gewicht 347 gram. De jongen verlaten het nest na zeven tot acht weken en vormen dan met andere jongen een soort van creche waar de ouders na het foerageren komen voeden door het eten op te braken. De jongen hebben een bruine iris terwijl die van de volwassen man donkerbruin is en van het vrouwtje roodbruin tot dieprood.

Triton kaketoe
Opvallend door zeer duidelijke helderblauwe oogring. Op rotsachtige eilanden van de Palau eilanden komen ze vaker voor. Ze zijn zeer vernielzuchtig en een goede huisvesting is dan ook noodzakelijk. Op Nieuw Guinea wordt actief op ze gejaagd om de prachtige pluimen in te zetten bij diverse rituelen. Lengte 45-46 centimeter, gewicht 605 gram.  De jongen verlaten het nest op een leeftijd van zo'n elf weken en de snavel is dan nog hoornkleurig. Ze kunnen zeer aanhankelijk en daardoor opdringerig zijn. Iets wat bekend is van meer kaketoes.

Witkuif kaketoe
Leeft in paren of kleine groepjes hoog in de boomtoppen. In de late namiddag verzamelen ze zich in enkele boomkruinen en na een uurtje sociaal praten vertrekken ze naar de slaapplaats. Komt oorspronkelijk voor op de Molukken en in Indonesië. Ze komen voor in laaggelegen bossen en in heuvels tot 600 meter hoogte. Ook in parkachtige terreinen met spaarzame boomgroepen zijn ze te vinden.Tijdens de paardans worden de voorste kuifveren zover naar voren gebracht dat de snavel nauwelijks of niet meer te zien is. Alle veren worden opgezet en het ziet er dan indrukweekend uit. Dezelfde 'opzet' is te zien bij dreiggedrag. De man heeft een donkerbruine iris en het vrouwtje een roodbruine. Ze eten noten, zaden, vruchten en bessen. Als huisvogel kunnen ze zeer veeleisend en opdringerig zijn. Lengte 46 centimeter, gewicht 540 gram. Na dertien tot vijftien weken verlaten de jongen het nest en opvallend is dat zij reeds de iriskleur hebben die bij hun geslacht hoort.

Zuidelijke zwarte geelstaart kaketoe
Een krachtige vogel met een staart die bijna de helft van zijn totale lengte is. Het geluid lijkt het meest op fluiten en ze leven in  groepen. Alleen tijdens het broedseizoen liggen de nesten op gerespecteerde afstand van circa vijftig meter uit elkaar. Bij alarm spreiden ze de staart als een waaier en door het opzetten van hun kuif vertonen ze de gele vlekken. Ze broeden op een hoogte van circa tien meter en dat vooral in eucalyptusbomen. Komen voor van het oosten tot in  het zuiden van Australië. Lengte 58-64 centimeter, gewicht 675-750 gram. Komen vooral in het wild voor.

Zwarte witstaart kaketoe
Woont uitsluitend in eucalyptusbossen en wordt daardoor ernstig bedreigd omdat het aantal nestplaatsen door de ontbossing verdwijnen. Tijdens de vlucht praten de circa vijftig groepsleden met elkaar. Ze zijn schuw van aard en vliegen bij het minste of geringste op. De leeftijd in het wild kan oplopen tot veertig jaar. Ze zijn schadelijk voor de landbouwgebieden. Lengte 55-60 centimeter, gewicht 675-710 gram. Er wordt slechts een jong grootgebracht per keer en deze verlaat het nest na circa tien weken, waarna de ouders nog regelmatig blijven foerageren. Het jong is pas na drie jaar volledig op kleur.

© DierZ/Henk Vervenne